Η Ρόδος στους ρωμαϊκούς χρόνους: μαρτυρίες από την νεκρόπολη και την πόλη της Ρόδου
Περίληψη
Η λεηλασία του Κάσσιου το 42 π.Χ. απετέλεσε σημαντικό πλήγμα για την πόλη της Ρόδου και το σημείο μετάβασης στη ρωμαϊκή εποχή. Η εκτεταμένη νεκρόπολη της πόλης Ρόδου με τα μνημειώδη ταφικά συγκροτήματα των ελληνιστικών χρόνων, που συνεχίζει να χρησιμοποιείται και αυτή την περίοδο, έδωσε σημαντικά στοιχεία για την ρωμαϊκή παρουσία στο νησί. Με αφετηρία την ανασκαφή μνημειώδους ταφικού συγκροτήματος στο οικ. Γιαλλούση, παρουσιάζονται και άλλες μαρτυρίες, κυρίως επιγραφικές, από τη νεκρόπολη και επικουρικά από την πόλη της Ρόδου, σχετικές με τη θέση και το ρόλο της Ρόδου στον ρωμαϊκό κόσμο, θέμα που έως σήμερα δεν έχει απασχολήσει διεξοδικά την αρχαιολογική έρευνα.
Στο οικόπεδο Γιαλλούση αποκαλύφθηκε σειρά κτιστών θαλαμοειδών καμαροσκέπαστων τάφων, σε μήκος 33 μ., η οποία πρέπει να ανήκει σε δύο διαφορετικά ταφικά συγκροτήματα παρόμοιας αρχιτεκτονικής μορφής. Τα δύο συγκροτήματα, όπως και σειρά πέντε τάφων ομοίου τύπου που αποκαλύφθηκαν στο οικόπεδο Ν. Κασέρη, σε μικρή απόσταση βορειότερα, είχαν οικοδομηθεί κατά μήκος οδού η οποία ξεκινούσε από πύλη της ελληνιστικής οχύρωσης, διερχόταν ανάμεσα στα ταφικά συγκροτήματα και την οχύρωση και οδηγούσε στην ύπαιθρο του νησιού. Οι τάφοι των δυο συγκροτημάτων διατάσσονταν κατά μήκος της ανατολικής πλευράς εσωτερικής αυλής, όπως φανερώνει τμήμα κιονοστοιχίας με τέσσερις κίονες δυτικά των τάφων. Στο υπέργειο τμήμα των τάφων, τόσο εσωτερικά προς την αυλή, όσο και εξωτερικά κατά μήκος της ταφικής οδού, διαμορφώνονταν ψευδοπροσόψεις με σειρά ημικιόνων και παραστάδων. Στην εξωτερική όψη μεταξύ των παραστάδων ανοίγονταν σε ακανόνιστα διαστήματα θύρες εισόδου στο εσωτερικό του συγκροτήματος, ενώ στην εσωτερική όψη διαμορφώνονταν κόγχες για την τοποθέτηση επιταφίων μνημείων και αγαλμάτων, από τα οποία πρέπει να προέρχονται τα ανδρικά κεφάλια Γ192 (078, 1ος αι. μ.Χ.) και Γ191 (090, 1ος αι. π.Χ.) που συλλέχθηκαν από την άνω επιφάνεια του κρηπιδώματος της πρόσοψης. Τα δύο συγκρότημα με βάση τα κτερίσματα και τα νομίσματα πρέπει να οικοδομήθηκαν τον 1ο αι. π.Χ. / 1ο αι. μ.Χ. Η χρήση τους συνεχίστηκε έως τον 2ο αι. μ.Χ., ενώ ορισμένοι τάφοι επαναχρησιμοποιήθηκαν τον 3ο αι. μ.Χ. Όπως προκύπτει από τις επιγραφές σε οστεοθήκες και βάθρο τα δυο ταφικά συγκροτήματα πρέπει να ανήκαν σε ροδιακά κοινά, καθώς ανάμεσα στους νεκρούς υπήρχαν Ρόδιοι πολίτες και ξένοι, μεταξύ αυτών και 6 Ρωμαίοι. Ένας από τους νεκρούς που ήταν Ρόδιος πολίτης είχε τιμηθεί με στεφάνωση, όπως δείχνουν τα ανάγλυφα στεφάνια που απεικονίζονται στο βάθρο του αγάλματός του.
Στο οικόπεδο Κασέρη βορειότερα ερευνήθηκαν 5 κτιστοί καμαροσκέπαστοι θαλαμοειδείς τάφοι, επιχρισμένοι με κονίαμα και δύο θήκες. Οι τάφοι ήταν συλημένοι και αναμοχλευμένοι και τα ευρήματα ελάχιστα, ανάμεσά τους ένα λυχνάρι από μήτρα ρωμαϊκών χρόνων (2ος αι. μ.Χ.). Κατά την ανασκαφή δεν προέκυψαν στοιχεία για την υπέργεια διαμόρφωση των τάφων. Πιθανώς το κεφάλι Γ2794 (077) ανήκει σε επιτύμβιο ανδριάντα, ο οποίος θα είχε στηθεί είτε επάνω στους τάφους του οικ. Κασέρη ή προέρχεται από τα όμορα ταφικά συγκροτήματα, αφού το ταφικό μνημείο του οικ. Γιαλλούση είναι σε άμεση γειτνίαση.