Η γλυπτική της εξουσίας στη ρωμαϊκή Σικυώνα: αναθεωρώντας την παρακμή
Περίληψη
Η Σικυώνα υπήρξε ένα από τα πλέον διακεκριμένα καλλιτεχνικά κέντρα του αρχαίου ελληνικού κόσμου κατά την κλασική εποχή. Μετά την κατάκτησή της από τους Ρωμαίους το 146 π.Χ., η πόλη φαίνεται να εισέρχεται σε περίοδο παρακμής — μια εικόνα που ενισχύεται από τη μαρτυρία του Παυσανία (2.7.1) για έναν ιδιαίτερα καταστροφικό σεισμό, ο οποίος προκάλεσε την απώλεια σημαντικού αριθμού μνημείων. Για μεγάλο χρονικό διάστημα, η έρευνα θεώρησε ότι η Σικυώνα, κατά την αυτοκρατορική περίοδο, είχε ουσιαστικά απωλέσει την προηγούμενη αστική και καλλιτεχνική της δυναμική.
Στην παρούσα διάλεξη επιχειρείται η επανεξέταση αυτής της παγιωμένης αντίληψης, με αφετηρία έναν αριθμό γλυπτών εξαιρετικής ποιότητας, προερχόμενων από τις ανασκαφές του Αναστασίου Ορλάνδου στη Σικυώνα κατά τη δεκαετία του 1930. Η ένταξη των έργων αυτών στο ιστορικό και τοπογραφικό τους πλαίσιο αποκαλύπτει ενδείξεις μιας αξιοσημείωτης αστικής και ιδεολογικής αναζωογόνησης κατά τους δύο πρώτους μεταχριστιανικούς αιώνες.
Έμφαση δίδεται σε μια ομάδα ιδιαίτερα αποσπασματικά σωζόμενων γλυπτών, τα οποία, κατά την άποψή μας, ανήκουν σε ένα σύνταγμα αυτοκρατορικών ανδριάντων στον εικονογραφικό τύπο του θωρακοφόρου. Το σύνταγμα αυτό θα πρέπει, με μεγάλη πιθανότητα, να ήταν στημένο στο «τέμενος των Ρωμαίων αυτοκρατόρων» που μνημονεύει ο Παυσανίας. Στο ίδιο σύνταγμα εντάσσεται πιθανότατα και το γνωστό σήμερα κολοσσιαίο άγαλμα της θεάς Ρώμης, χρονολογούμενο στην εποχή του Αδριανού. Το εν λόγω μνημείο συνιστά ένα ιδιαίτερα εύγλωττο τεκμήριο της αυτοκρατορικής παρουσίας και της ιδεολογικής της προβολής στον αστικό χώρο της Σικυώνας.
Στο πλαίσιο αυτό διατυπώνονται, επίσης, ορισμένες υποθέσεις σχετικά με τη χωροθέτηση του τεμένους των αυτοκρατόρων στον πολεοδομικό ιστό της πόλης. Παράλληλα, εξετάζονται ευρύτερα οι μηχανισμοί μέσω των οποίων η αυτοκρατορική ιδεολογία εγγράφεται και εκφράζεται στο αστικό τοπίο μιας σχετικά μικρής ελληνικής πόλης της επαρχίας της Αχαΐας, η οποία, αν και είχε πλέον απολέσει τον πρότερο πολιτικό της ρόλο, εξακολουθούσε να αντλεί κύρος και συμβολικό κεφάλαιο από το λαμπρό της παρελθόν.