Η θρησκευτική τοπιογραφία των πόλεων της Μακεδονίας κατά την περίοδο της αυτοκρατορίας: συνέχειες, ασυνέχειες, πολιτισμικές διασταυρώσεις και υβριδικές ταυτότητες
Περίληψη
Το θρησκευτικό τοπίο των ελληνικών πόλεων —ελευθέρων ή φόρου υποτελών— γνώρισε, κατά τη μακρά διάρκεια της ρωμαϊκής κυριαρχίας, μεταβολές ως επί το πλείστον περιορισμένες. Αντιθέτως, βαθύτεροι και ουσιαστικότεροι μετασχηματισμοί παρατηρούνται στο ιερό τοπίο εκείνων των πόλεων που ανασυγκροτήθηκαν ως ρωμαϊκές αποικίες. Οι πόλεις αυτές συγκροτούν, συνεπώς, προνομιακό πεδίο ανταλλαγής και αλληλεπίδρασης μεταξύ δύο πολιτισμικών παραδόσεων και δύο διακριτών θρησκευτικών συστημάτων. Το ιερό τοπίο των ρωμαϊκών αποικιών στον ελληνικό χώρο δεν μπορεί να θεωρηθεί ούτε ως απλή μεταφορά ρωμαϊκών λατρευτικών προτύπων ούτε ως αδιάλειπτη συνέχιση των ελληνικών παραδόσεων. Αντιθέτως, η θρησκευτική ζωή διαμορφώθηκε μέσα από σύνθετες και δυναμικές διαδικασίες ανασύνθεσης, στο πλαίσιο των οποίων το ελληνικό παρελθόν επανερμηνεύθηκε και εντάχθηκε, κυρίως από τον δεύτερο μ.Χ. αιώνα, σε ένα ρωμαϊκό πολιτικό και θεσμικό περιβάλλον. Η μελέτη αναδεικνύει τον καθοριστικό ρόλο των τοπικών συμφραζομένων: κάθε αποικία ανέπτυξε μια ιδιάζουσα θρησκευτική φυσιογνωμία, προϊόν των φορέων της, των πολιτικών επιλογών και της ιδιαίτερης ιστορικής της διαδρομής της πόλης. Τα αποικιακά λατρευτικά τοπία παρήγαγαν, σε πολλές περιπτώσεις, υβριδικές και διαρκώς εξελισσόμενες θεϊκές ταυτότητες, οι οποίες αντικατοπτρίζουν ιδιαίτερες μορφές συλλογικής ταυτότητας και της πολιτισμικής μνήμης.
Abstract
There is no doubt that the sacred landscape of Greek cities, whether free or peregrine, underwent changes—generally minor—during the long period of Roman domination. Where transformations are deeper, however, is in the landscape of cities converted into colonies. For this reason, they constitute a privileged field of exchange and interaction between the two cultures and the two religious systems. The religion of Roman colonies in Greece should not be viewed as either a straightforward transfer of Roman religious models or a simple continuation of Greek traditions. Instead, colonial religious life emerged through dynamic processes of recomposition, in which Greek pasts were reinterpreted within a Roman political and institutional framework. The study emphasizes that local contexts played a decisive role: each colony developed its own distinctive religious configuration shaped by its actors, political choices, and historical trajectory. As a result, colonial cultic landscapes produced hybrid and evolving divine identities, reflecting original forms of belonging and collective memory.