Ταφικά μνημεία κυκλικής μορφής (Tumuli) από την Κασσανδρεία
Περίληψη
Στη Ρώμη και σε ολόκληρη την ιταλική χερσόνησο γνώρισε αρκετά μεγάλη διάδοση, από την ρεπουμπλικανική εποχή έως τον 2ο αι. μ.Χ., ένας τύπος κυκλικού ταφικού μνημείου που στη βιβλιογραφία αναφέρεται με την ονομασία tumulus (τύμβος). Πρόκειται για τους μνημειακής μορφής τάφους με ορισμένα σταθερά κατασκευαστικά χαρακτηριστικά, δηλαδή κυλινδρικό σώμα, πόδιο στήριξης και ταφικό θάλαμο στο εσωτερικό του. Στην εξωτερική μορφή εισάγονται διακοσμητικά στοιχεία, ενώ επιγραφές εμφανίζονται στην εποχή του Αυγούστου και κυρίως μετά από αυτήν. Ο τύπος του ταφικού αυτού μνημείου διαδίδεται και στις ρωμαϊκές επαρχίες, συχνότερα της Ισπανίας και σποραδικά στις υπόλοιπες επαρχίες της Δύσης, σε ποικίλες παραλλαγές.
Σπάνια είναι η παρουσία του τύπου στη Μικρά Ασία και την Ελλάδα, όπου το μοναδικό γνωστό έως τώρα παράδειγμα εντοπίζεται στη Νικόπολη και ανήκει στον 1ο αι. μ.Χ. Ένα ακόμη δείγμα, δυστυχώς χωρίς προέλευση, φυλάσσεται στο Παλιό Αρχαιολογικό Μουσείο της Θεσσαλονίκης και χρονολογείται στην εποχή των Αντωνίνων. Σε τέτοιου είδους μνημεία ανήκουν πιθανόν και δύο ενεπίγραφες μαρμάρινες καμπυλόμορφες πλάκες, οι οποίες προέρχονται από την ρωμαϊκή αποικία της Κασσάνδρειας (colonia Iulia Augusta Cassandrensis). Η πρώτη βρέθηκε το 2001, αποσπασμένη από το αρχικό της περιβάλλον, στην θαλάσσια περιοχή του φάρου του καναλιού της Ποτίδαιας. Σύμφωνα με την επιγραφή, η οποία είναι συνταγμένη στη λατινική γλώσσα και χρονολογείται στον 1ο αιώνα μ.Χ. – πιθανόν στο α΄μισό του - αυτή ανήκε στο ταφικό μνημείο ενός απόστρατου (veteranus) της legio III Macedonica, ο οποίος κατάγεται από το Urvinum Mataurense και τιμήθηκε με στρατιωτικά διάσημα χάριν στη συμμετοχή του στο bellum Pannonicum. Το δεύτερο μνημείο βρέθηκε το 1968 σε αγροτική περιοχή στη θέση Πλατάνια Πολυγύρου, η οποία ανήκε πιθανόν στην χώρα (territorium) της ρωμαϊκής αποικίας. Με βάση την επιγραφή, η οποία είναι επίσης συνταγμένη στη λατινική γλώσσα και χρονολογείται πιθανότατα στο β΄ μισό του 1ου αι. μ.Χ., αυτή προέρχεται από το ταφικό μνημείο κάποιου Ti. Claudius Neoptolemus και των συγγενών του.
Τα ανωτέρω μνημεία ερμηνεύονται ως δείγματα των ρωμαϊκών επιδράσεων στην τέχνη των επιτύμβιων μνημείων της colonia Iulia Augusta Cassandrensis, οι δε επιγραφές τους προσθέτουν νέα στοιχεία για την πληθυσμιακή σύνθεση της αποικίας κατά τον 1ο αιώνα μ.Χ. καθώς και την γεωγραφική και κοινωνική προέλευση των αποίκων. Μάλιστα, η θέση εύρεσης του ταφικού μνημείου του Ti. Claudius Neoptolemus επιτρέπει κάποιες παρατηρήσεις σχετικά με την οικονομική βάση του πλούτου της οικογένειάς του και κυρίως με τα βορειοδυτικά όρια της αποικίας.